Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Vân Trì là gì?

Có bạn rủ đi Vân Trì chơi... Hơi bị "ngứa nghề" hỏi: Vân Trì là gì? Tên này đặt theo âm Hán Việt. Các địa danh "tên chữ" ở nước ta nhiều tên loại này. Nhưng đôi khi hỏi nó là gì thì hơi ngắc ngứ. Tôi không thể tra cứu được một cái địa danh ở huyện Đông Anh. Tra cứu là phải tỷ mỉ theo cách của các bác chuyên nghiệp, còn căn cứ theo chữ viết của các ông mới đây ở đình chùa thì cũng chưa chắc. Nhưng chữ gì thì cũng đến đích là nghĩa. Chữ quốc ngữ cũng nên có nghĩa thì hay hơn.

Vân thì ai cũng biết nghĩa thông thường là mây. Trì nghĩa thông thường là ao. Vậy Vân Trì là Ao Mây. Có phải thế không?

Vân, có khoảng gần 20 chữ vân, chắc là dùng chữ 雲 là mây theo nghĩa thông thường. Và trì, cũng có khoảng hơn 20 chữ trì. Nếu là nghĩa thường thường 池 là cái ao, thì "vân trì" cũng chưa chắc là "ao mây". Thành trì là thành có hào nước xung quanh, vậy có lẽ "vân trì" là mây mà xung quanh là hào nước. Nếu dùng chữ "trì" khác có nghĩa là đống đất cao trong nước, thì "vân trì" cũng là đống đất cao trong nước có mây phủ, gần nghĩa với "vân trì" trên.

Ngoài ra, chữ trì 墀 còn có nghĩa là cái thềm (nhà). Đan trì là thềm son, chỉ nơi ở của vua, nó chính là cung vua. Theo nghĩa này, Vân Trì 雲 墀 là thềm mây, chỉ nơi ở của Ngọc Hoàng.

Địa danh thì dùng mỹ từ, chứ chắc không dùng từ "trì" như trong "trì trệ", "kiên trì", nó là giữ mây lại, hay cầm tù mây gì đó...

Nếu tôi là ông chủ đất ở Vân Trì, tôi dùng chữ 雲 墀 cho sướng.

Còn nếu không, Vân Trì cứ là nó, là tên đất, nếu như người ở đó làm cho nó nổi danh lên, ai cũng biết. Tra từ điển, thấy chữ "Vân Mộng", tưởng là giấc mộng mây, nào ngờ chú luôn một chữ: Tên đất ở tỉnh ABC... rồi dẫn điển tích ra. Người ở đấy làm cho Vân Trì đến mức, sau này ai tra "Vân Trì" thì người ta viết: Tên đất ở Đông Anh, HN, ai đến đó ăn nghỉ đều hài lòng.