Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Đọc sử ngẫm sự (12)

·Loạt bài, kỳ 12/12

12. Vua Lê Thánh tông trảm quan

Đọc sử văn giai đoạn Lê Thánh tông làm vua, dày đặc sự kiện, có một việc rất lạ dẫn đến vua chém viên quan Trần Phong.

Năm 1467, sử viết vua dụ Trần Phong lúc đó là Hình bộ thượng thư rằng: "Trẫm nghe, nước mà không có thưởng phạt thì dẫu Đường Ngu cũng không thể trị được thiên hạ. Nay ta ký thác trách nhiệm nặng nề cho nhà ngươi, ngươi cốt giữ lấy 4 chữ "cần, thành, đôn, ý" mà thôi, chả lẽ ngươi lại không gắng gỏi đọc sách để sáng tỏ đạo giữ mình hay sao?".

(Ghi chú: vua nói đến vua Nghiêu thời cổ đại, làm vua đất Đường, nên gọi là Đường Ngu; cần, thành đôn ý: chăm chỉ, chắc chắn, thành thực, tốt đẹp)

Đến năm 1469, lại có lời dụ Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ rằng: "Ta xem Trần Phong ngoài mặt thì kêu căng, trong bụng thì xu nịnh, nói năng khinh suất. Đến như xiểm nịnh kẻ quyền quý thì lật đật như con lanh già giẫm yếm xéo đuôi; liếm trôn trĩ của Đức Trung, hút mủ nhọt cho Nguyễn Yên, đó là kế sở trường để nên quan to của Phong đấy". Trước đó, Trần Phong ban sớm thì theo đuôi mọi người hặc tội Nguyễn Đức Trung, đến đêm lại tới nhà Đức Trung để tạ lỗi của mình. Đức Trung là cha của Trường Lạc Hoàng hậu, còn Yên là cậu của Hoàng hậu. Phong xin làm thông gia với Yên, lạy ở ngoài sân suốt ngày, Yên mới gả cho"

Đến cuối năm đó, lại có chuyện vua dụ các quan trong triều rằng: "Ta xem Trần Phong xin cho Lê Bô phạm pháp bị tội kình được chuộc tội, như thế là người giàu có nhiều của hối lộ thì được miễn tội, còn người nghèo thì vô cớ mà bị trị tội, là cả gan vi phạm phép tắc của tổ tông lập ra để trừng trị kẻ ngoan cố không biết răn chừa. Vả lại, cho chuộc tội kình là ơn riêng của triều đình thương người có tài, thế mà (Phong) dám làm uy làm phúc để hại nước. Đại lý tự phải chiếu luật để trị tội".

Không hiểu trị tội Phong thế nào, mà năm 1474, vua lại có lời dụ Trần Phong, cho biết ông ta được gia phong làm Thiếu bảo ngự sử đài đô ngự sử. Vua dụ rằng: "Ngươi trước kia làm Kinh diên, quen thói mưu ngầm với Nguyễn Khốn, thực là điều hổ thẹn. Nay ngươi làm Ngự sử, gãy lưng chụm cẳng với Nhân Chính, cũng đáng là sỉ nhục. Ngươi sao không gột rửa cái thói xấu đi, để nhận lấy công lao khi về già?".

Ấy vậy mà 11 năm sau, tháng 12/1485 mới có chuyện Thánh tông chém Trần Phong. Theo lời dụ Thượng thư Nguyễn Như Đổ thì "Trần Phong hồi trẻ là cựu thần của Lệ Đức hầu (chỉ Lê Diên Ninh vụ cướp ngôi trước khi Nhân tông lên ngôi). Đến khi hắn làm kinh diên cho Nhân Tông thì yêu quý Lệ Đức, rất khinh miệt ta. (...) Ta thấy Trần Phong là người ngoan ngạnh kênh kiêu bạc, trước sao dụ bảo hắn là phải. Còn như hai lần ban thơ tặng hắn, thì lỗi ấy của ta to lắm, cắn rốn hối lại sao kịp?..."

Điều lạ là, trong hoàng cung thời Lê Thánh tông, một thời đại được coi là rực rỡ nhất thời phong kiến tập quyền nước Việt, lại có tình trạng tồn tại những quan lại cao cấp như Trần Phong (thượng thư bộ Hình, đại khái như Bộ trưởng Tư pháp, Chánh án Tòa án tối cao bây giờ). Không ai nói ra, mà chính vua nhận xét, đó là một viên quan đủ mọi thói xấu xa bỉ ổi, về làm việc thì không đúng luật lệ, đời thường thì xấu xa bỉ ổi. Nhưng vua dùng y làm quan đến gần 20 năm. Theo lời vua nói với Lại bộ thượng thư, tội của Trần Phong là nói vua "dùng các quan hiệu của nhà Minh là trái với thông lệ quốc triều". Ý Trần Phong chống lại bộ luật mà sau này gọi là "bộ luật Hồng Đức" quy định mọi mặt triều nghi cho đến luật lệ quốc gia, là một cố gắng vĩ đại nhất trong lịch sử làm vua của các vua cho đến thời đó. Bị khép tội bất trung, nhưng thực ra Trần Phong đáng chém do là hủ nho, bảo thủ. Thời đó, tham nhũng thì có thể khuyên răn tha thứ, bất trung trái ý vua bảo thủ lạc hậu thì chém. Điều này thì không lạ, thời nào cũng thế.

Nhưng... Hành động chê vua đổi mới thay đổi quy định quan hiệu, theo thời "hiện đại hóa", chê vua "tự chuyển hóa, tự diễn biến", chém là phải. Vua là phải thế. Nay lại làm ngược lại. Chả hiểu ra làm sao.