Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Suy vong cuối đời Lê sơ

Nhà Lê do Thái tổ chiến thắng quân Minh lập nên (1428), đạt đến đỉnh cường thịnh vào thời Thánh tông (kết thúc 1497). Hiến tông làm vua 7 năm, sau 1504, nhà Lê suy vong, kết thúc bằng việc nhường sân khấu chính trị cho nhà Mạc (1527).

13 năm cuối cùng Lê sơ là những năm đen tối. Uy Mục lên ngôi, coi triều đình và quan lại như cỏ rác, ra sức chém giết củng cố thế lực, khiến cho hoàng tộc phải hiệu triệu quan quân chống lại. Tương Dực lên ngôi, lấy xây cất đền đài cung điện làm vui, nhọc sức dân, cuối cùng bị tướng giết chết. Thời 2 vua này, loạn lạc, chống triều đình xảy ra khắp nơi.

Cũng như thời cuối Trần, các vua Lê không kinh qua cuộc chiến tranh chống Minh chỉ lo hưởng lạc, không chăm lo triều chính, ỷ thế mọi việc từ Thánh tông đã là mẫu mực không thể thay đổi. Nếu như thời cuối Trần do không chịu thay đổi theo xu thế Nho giáo, khư khư nền tảng Phật giáo lạc hậu làm giáo lý, thì thời cuối Lê sơ, vua tôi lại cố giữ cái Nho giáo đã hủ bại. Mẫu số chung của hai thời kỳ suy vong này là luật lệ không chịu thay đổi, sống trong hào quang chiến thắng của cha ông khiến xã hội loạn.

Quan lại và tướng sĩ cuối thời Lê sơ sa đà trong các cuộc chinh chiến nội loạn, khiến dân thống khổ. Nghiên cứu xã hội thời này, thấy quan lại và triều đình ưa khoa trương, ưa chức tước. Thời những người lập nước đi từ Lam Sơn đã qua, đến thời bình, mà chức tước phong vô tội vạ, tướng nhiều, quân hồi vô phèng. Nguồn lực xã hội cạn kiệt, nhân dân mất niềm tin vào một triều đại do các anh hùng chống giặc ngoại xâm lập nên, cho nên khi nhà Mạc nêu cao tinh thần an dân, trọng thương khuyến nông thì dân theo ngay, nhà Lê sơ mất vai trò.

Đến khi nhà Mạc lên, lại cũng qua được 2 vua đầu. Nhưng có lẽ sự suy vong của nhà Mạc đặc biệt hơn, không chỉ do họ Mạc, mà còn do họ Trịnh trung hưng nhà Lê. Tuy nhiên có 1 điểm chung: không có vua sáng, chỉ có vua ngu, quan lại bất tài, coi dân như cỏ rác, nên đại bại.