Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Nguyên, cựu, cố

Đang có sự thay đổi trong cách dùng các từ 'nguyên', 'cựu', 'cố' trên báo chí nước ta.

Lệ thường xưa nay, từ "nguyên" dùng để chỉ người đã từng làm chức đó, nay đã không làm nữa, nhưng vẫn tham gia công tác, giữ chức vụ khác. Còn "cựu" thì thường chỉ người đã giữ chức vụ đó, nhưng đã không làm việc nữa, ví dụ về hưu.

Nếu theo "lệ xưa", hôm nay có thể gọi các ông Đỗ Mười, Nông Đức Mạnh là "cựu TBT", còn ông Nguyễn Phú Trọng, nay là TBT thì nguyên là Chủ tịch QH.

Còn người đã chết thì có tiếp đầu "cố".

Chiếu vào trường hợp ông Phan Văn Khải. Cách đây 1 tháng, phải gọi ông ấy là "cựu thủ tướng", cách đây 2 ngày, truy điệu ông ấy thì là "cố thủ tướng". Song, tất cả các tình huống, báo chí đều gọi ông ấy là "nguyên thủ tướng". Sao thế? Chịu không hiểu được.

Cách đây mấy năm, tập quán dùng các từ "nguyên", "cựu", "cố" còn rất bình thường. Ví dụ, các ông Nguyễn Cao Kỳ, Clinton khi đến thăm VN đều dùng từ "cựu". Ông Kiệt còn sống, về hưu, vẫn dùng từ "cựu". Chỉ có gần đây, mới thấy dùng tất tần tật là "nguyên".

Tiếng Hán, "nguyên" là trạng thái trước đây, nay đã thay đổi, nhưng vẫn còn biến đổi tiếp, nó không dừng lại. "Cựu" là đã cũ, không tiếp tục biến đổi nữa. Vậy các ông về hưu, còn làm gì nữa đâu mà "nguyên". Hay là vì một số chế độ đặc quyền đặc lợi vẫn tiếp tục được hưởng, nên gán chữ "nguyên" thì mới đúng. Vậy chữ "nguyên" ở VN là chỉ cái đặc quyền đặc lợi vẫn tiếp tục. Thậm chí chết rồi, không là "cố", vẫn "nguyên". Thì đấy, ông Khải cho đến nay vẫn "nguyên".