Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bút ký

Đất quê của cô K — 4. Xin chào Ung Châu

·Loạt bài, kỳ 4/4

Ung Châu là tên cổ của Nam Ninh. Ung Châu là phủ lỵ của một châu gắn liền với sông Ung, đến năm 1324 mới đổi tên là Nam Ninh, với nghĩa là yên ổn (ninh) bờ cõi phía Nam (nam). Khi đó, các lộ phía nam mới quy phục hoàn toàn triều đình.

Ngày nay Nam Ninh là thủ phủ tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), nhưng vẫn là thành phố mới phát triển so với Quế Lâm cùng tỉnh. Trước năm 2010, đi Nam Ninh vẫn thấy hoang dã, thành phố nhỏ, thưa dân cư, trong khi đó Quế Lâm sầm uất, đô thị đã rất phát triển. Quế Lâm thời nhà Thanh là thủ phủ của Quảng Tây chứ không phải Nam Ninh.

Một lần đi Nam Ninh, ngồi trên xe ô tô, có anh bạn Việt Nam bảo tôi: Em đi Nam Ninh là lại nhớ bài học lịch sử ngày xưa, Lý Thường Kiệt đánh tận Ung Châu tức là Nam Ninh có phải không, còn làm hịch kể tội nhà Tống “Phạt Tống lộ bố văn”. Tôi hỏi anh đi Nam Ninh làm gì? Anh đáp: “em chạy hàng, mua bán hàng nhựa và máy nhỏ cầm tay. Trước kia em buôn hàng từ Đức, rồi chuyển đi Quảng Châu, nay thì chỉ cần đi Nam Ninh. Không hàng gì địch được hàng Tàu anh ạ. Họ làm hàng rẻ…”

Tôi bảo anh ấy: “Nam Ninh thì đúng là Ung Châu, còn Lý Thường Kiệt đánh Ung không phải là tiến quân theo đường anh đã đi buôn hàng. Đường này chỉ có cánh quân của Tôn Đản, có nhiệm vụ nghi binh mà thôi. Còn ông Lý Thường Kiệt thì tiến quân theo đường châu Khâm, châu Liêm, tức là đi từ hướng biển, vào cảng thuộc Khâm Châu, bây giờ ở khoảng Phòng Thành đến Móng Cái đánh Khâm Châu. Rồi tiến lên đánh Liêm Châu, ở hướng Đông Nam Ung Châu. Nếu anh đi buôn theo đường Móng Cái đi Nam Ninh thì mới là đường mà Lý Thường Kiệt phát hịch kể tội nhà Tống”.

Trận Ung Châu để lại dấu ấn trong sử Trung Quốc. Trận đó hẳn phải khiến nhà Tống vừa tức giận vừa hãi hùng. Lý Thường Kiệt và Tôn Đản vây thành Ung 42 ngày, tướng giữ thành Ung trước đó là kẻ ngạo mạn, nhưng cũng là một tướng tài đã cố thủ thành Ung rất hiệu quả, chỉ khi Lý Thường Kiệt đánh tan viện binh từ Quế Lâm, thì thành Ung mới bị hạ. Quân nhà Lý đã tàn sát gần 6 vạn quân và dân trong thành Ung, và quân Lý mất gần 2 vạn.

Cách đây 7 năm, tôi qua Nam Ninh, có đến di tích thành cổ. Tại đó cũng có một cái dạng như đền, có kể công tích giữ thành và kể tội quân Nam Di tàn sát người trong thành. Lịch sử có những khúc quanh như vậy. Khi đó Nam Ninh là một thành phố nhỏ, đâu đâu cũng thấy xây dựng. Đường tàu điện ngầm mới làm xong vài đoạn, người ta đưa buôn bán và các cửa hàng nhỏ xuống các ga tàu điện ngầm, coi là một sự lạ. Ở Trung Quốc, dù cho một thành phố nhỏ, thì quy hoạch ngầm cũng rất bài bản. Một dãy phố nổi nhìn thấy bên trên, nhưng nó được quy hoạch xây dựng đồng bộ từ khi làm ngầm. Dưới dãy phố đó là 3-4 tầng hầm liên thông nhau, từng đoạn phố dài, chứ không có chuyện anh nào xây ngầm của anh đó. Hồi đó có đi Nam Ninh, cũng không có mấy nơi đi chơi được. Sau 7 năm, vừa rồi tôi quay lại Nam Ninh, thấy thành phố không còn nhận ra nữa. Phạm vi thành phố đã nở rộng. Vòng ngoài xuất hiện trùng điệp là nhà cao tầng. Người ta xây dựng chung cư cao tầng chỉ ở phần mở rộng, và không mấy nhà cao tầng được phép xây vào phần phố cũ.

Bây giờ Nam Ninh là thành phố thủ phủ của Khu tự trị dân tộc Choang, được chính quyền xác định là cửa ngõ hợp tác với ASEAN, nên nó được đầu tư xứng đáng. Con đường Trống Đồng ngay cửa ngõ thành phố, khiến người Việt có thể nhìn thấy những mô hình trống đồng rất quen thuộc, kiểu Đông Sơn và Ngọc Lũ có cả. Đó là niềm tự hào dân tộc Việt Nam, cũng lại là niềm hãnh diện của Quảng Tây, thế mới lạ lùng. Bây giờ thì người Nam Ninh đã làm một cuộc chinh phục đối với phương Nam. Hàng hóa của họ đi từ nội địa qua đây để tuôn về phía Việt Nam, rồi nhập những thứ đặc sản của Việt Nam sang Trung Quốc. Nếu xét tương quan lực lượng thương mại, cả về phương thức lẫn số lượng, giá trị, thì có thể thấy gần như họ làm một cuộc tàn sát đối với hàng hóa của người Việt Nam. Cửa khẩu Hữu Nghị không mấy yên lặng vì nhiều khi xảy ra hàng dài xe dưa hấu, xe thịt lợn, xe thanh long dần dần thối mà không sang được vì yêu cầu của người nhận hàng. Nói về những thua thiệt khi làm ăn với Trung Quốc khi qua đường Nam Ninh, anh bạn đi buôn nói với tôi đầy vẻ cay đắng: Bây giờ họ báo thù, “giết” mình mà mình không sao chống đỡ được.

Mạnh được, yếu thua, đó là quy luật muôn đời.

Tôi đã đi Liễu Châu xuất phát từ Nam Ninh bằng tàu cao tốc của họ. Đoạn đường hơn 200km chỉ chạy hơn 1 giờ đồng hồ, điều mà cách đây 7 năm không sao đạt được.

Người Trung Quốc cơ bản đã giải quyết được chuyện đi lại. Tổng đường cao tốc của Trung Quốc lớn hơn châu Âu, đứng hàng đầu thế giới. Và các nhà ga, bến tàu của họ đều rất hoành tráng. Một bến xe ô tô Nam Ninh cũng có thể so sánh quy mô với một nhà ga hàng không bất kỳ đâu ở Việt Nam. Một bến xe lửa cao tốc thì Việt Nam chưa có cái nhà ga hàng không nào sánh được, chỉ trừ Nội Bài T2. Cao tốc tàu đi trung bình 200 km/h rất có lợi thế so sánh so với hàng không. Chạy liên tục, thủ tục gọn nhẹ, không phải đợi chờ lâu, êm ái không bị hiệu ứng đau đầu khi cất hạ cánh. Ngày nay, các thành phố lớn cấp địa khu hầu hết đã nối nhau bằng tàu điện cao tốc. Đó là một mơ ước đối với người Việt. Thường chúng ta trao đổi và tuyên truyền những điều hay ho về đất nước mình, mà ít khi nói thẳng những yếu kém, ít biết nhận sự cay đắng. Đi Trung Quốc, sẽ biết mùi cay đắng khi nhìn về đất nước mình.

Khi đi qua Nam Ninh, tôi cũng nói “Chào Ung Châu” với một niềm cay đắng.