Thời chiến và thời bình
Hồi trước năm 1975, dân thích bộ đội và ghét công an. Bộ đội cũng ghét công an. Ra đường công an gặp bộ đội thì lảng. Bởi vì cái lý nó rõ quá. Thời chiến, bộ đội là những người trực tiếp đối mặt với cái chết, ngày hôm nay còn đi lại đây, ngày mai đã có thể vượt Trường Sơn đi B, đi C vào chiến trường ác liệt. Còn công an trước năm 75 ở miền bắc chỉ có việc lớn là bắt mấy kẻ càn quấy, mà "côn đồ" thời chiến gian lao thì cực ít. Phần lớn thanh niên đến tuổi nhập ngũ, ở nhà chỉ còn bọn choai choai và các ông sắp già, hoặc đui què mẻ sứt mà đường thì thênh thang toàn xe đạp, không có khái niệm công an giao thông phạt xe. Công an xã, phố chủ yếu đi tuần đêm bắt mấy kẻ hủ hóa, tức nam nữ hẹn hò. Tội “hủ hóa” là ngang tội phản quốc. Và thành tích lớn nữa của công an xã là đi quanh xóm bắt được người nghe đài địch. Công việc quan trọng nhất của công an thời chiến, được xã hội ghi nhận là bắt gián điệp, điều này không thể làm được nếu không có tai mắt nhân dân, và gián điệp thì không phải ngày nào chúng nó cũng xuất hiện. Dường như công an thời chiến ý thức được sự kém thế của mình, nên không dám hoạnh cánh quân đội. Việc này rõ ràng là có mặt trái, bộ đội không cần để ý luật lệ, mà chỉ sợ kiểm soát quân nhân. Hay nói đúng hơn là khi đó luật thời chiến, “tất cả để đánh thắng”, cái gì để đánh thắng là luật. Kỷ cương xã hội thời chiến chặt chẽ, con người được bao cấp nhu cầu đơn giản, cánh quân đội có chỗ ngông nghênh coi thường trật tự xã hội cũng chỉ là khoe mẽ chứ không làm gì khác được. Cùng lắm là như hồi bọn tôi học viên sĩ quan đi từ Sơn Tây về Hà Nội, lính nhiều xe ít, tranh nhau ngồi trên nóc. Xe chở lính như nhồi cá hộp, trên nóc đủ cơ số 1 xe 40 chỗ. Làm gì có công an thò mặt đến. Lái xe tức quá chạy thẳng đến 33 Phạm Ngũ Lão. Một trung úy ra thị uy quát tháo rồi nháy mắt tất cả lỉnh. Ngoài kỷ cương chỉ có đến thế.
Lâu dần, hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ ăn vào truyền thống, vì công lao sinh tử của các anh thời chiến so với bọn công an vểnh tai bắt người nghe đài Sài Gòn.
Thời chiến kết thúc đã lâu, thời bình đã đến rồi... Anh bộ đội ở biên giới, hải đảo vẫn làm nhiệm vụ như anh bộ đội cụ Hồ xưa. Nhưng các anh xa, mà nhiều thủ trưởng ở thành thị, ở gần thì không còn đẹp trong mắt nhân dân nữa. Quy tắc thời chiến dường như vẫn ngự trị trong quân đội. Được như thế thì tốt quá. Đằng này, dường như quân đội coi đất nước là chiến trường, với một chiến thắng là đồng tiền, nên các anh vẫn làm kinh tế. Các anh vẫn có một vùng riêng ngoài pháp luật chung. Tướng quân đội có thể tự cho mình ngoài pháp luật, mắng sa sả sĩ quan công an. Ngôn luận chung của quân đội hướng mũi nhọn vào chống các thế lực nội địa diễn biến hòa bình. Ở biên cương và hải đảo các anh hàng ngày vẫn đổ máu và mồ hôi, thì sao các anh không làm cho nó sôi sục lên như thời chiến?
Giờ đây, thời bình và kinh tế thị trường, thời của công an giữ gìn trật tự và phép tắc. Nhưng tại sao các anh công an không được đẹp trong mắt nhân dân như các anh bộ đội cụ Hồ thời chiến? Đáng lẽ niềm tin của tôi phải đặt vào các anh công an như thời xưa tôi đặt vào các anh bộ đội. Nhưng không có, hoàn toàn không có… Sai lầm của công an là coi cuộc giữ gìn pháp luật là cuộc chiến với nội bộ nhân dân. Và như vậy thời chiến còn kéo dài mãi mãi.
Cho nên giờ đây người ta không còn tin vào lực lượng sức mạnh trong xã hội nữa. Đó là một nguy cơ vô cùng lớn. Nhưng vẫn chưa phải là nguy nhất. Công an và quân đội đang trực tiếp phục tùng ai? Chính quyền. Nhưng cán bộ có quyền thì đang ra sức… chống tham nhũng. (Mà không sao chống nổi). Mạn đàm này mang tính tự sự riêng tư trong một ngày mưa. Tôi không có ý thuyết phục ai phải nghe tôi.