Nỗi lòng
Công kia việc nọ, mệt cũng thôi
Đất trời nhiễu loạn phải yên ngồi
Thu đã cuối, cầu tơi bời gió
Lan can hoa cúc nhuộm vàng trời
Gần đây thế sự trái ngang buồn
Về quê bầu bạn túi thơ thôi
Sông nước chiều đông lồng gió lạnh
Mộc hoa tàn héo với mưa phùn...
Đây là bản dịch (NXH dịch) bài thơ "Thư hoài" của Lê Quát, làm quan thời Trần Minh tông đến Trần Dụ tông. Đây lại là một dịp chứng minh một chân lý: Nên coi trọng, sùng bái tác phẩm, chứ không nên sùng bái con người. Tôi không thích tư tưởng của Lê Quát, là vì ông ấy đề cao quá đạo Nho, đến nỗi bài xích đạo Phật. Nhưng các tác phẩm thơ ca của ông thì sao mà vẫn còn có tính thời sự thế.
Lê Quát thuộc dòng dõi Lê Văn Thịnh, là một trong số những học trò xuất sắc của Chu An, từng thi đỗ Thái học sinh và làm quan dưới triều Trần Minh Tông. Sang triều Trần Dụ Tông, vào đầu năm Đại Trị, Lê Quát làm chức Tả tư lang kiêm Hàn lâm viện phụng chỉ. Ít lâu sau, ông được thăng làm thượng thư Hữu bộc xạ; năm Đại Trị thứ chín (1366), được giao nhiệm vụ đi kiểm tra sổ sách về tài chính ở Thanh Hoá, và được thăng chức Thượng thư Hữu bật nhập nội hành khiển. Lê Quát khá nổi tiếng về văn chương, ông cùng Phạm Sư Mạnh muốn thay đổi không khí học thuật đương thời, bằng cách đề cao đạo Nho, bài xích đạo Phật.
Sau đây là nguyên bản chữ Hán, phiên âm và dịch nghĩa...
Nguyên bản:
書懷
事務如毛病復閒,
乾坤萬變靜中看。
雙梅橋畔秋風老,
無數黃花映藥欗。
年來世事與心違,
日望家山賦式微。
水國天寒驚歲暮,
木蘭花老雨霏霏。
Thư hoài
Sự vụ như mao, bệnh phục nhàn,
Kiền khôn vạn biến tĩnh trung khan,
Song Mai kiều bạn thu phong lão,
Vô số hoàng hoa ánh dược lan.
Niên lai thế sự dữ tâm vi,
Nhật vọng gia sơn phú Thức vi.
Thuỷ quốc thiên hàn kinh tuế mộ,
Mộc lan hoa lão vũ phi phi.
Tả nỗi lòng
Công việc bộn bề, ốm thành ra nhàn,
Trong yên tĩnh, ngồi nhìn biến đổi của trời đất,
Bên cầu Song Mai, gió cuối thu,
Mầu vàng của vô số hoa cúc ánh vào lan can.
Mấy năm nay, việc đời trái với lòng,
Ngày ngày trông về quê hương, đọc thơ Thức vi.
Nơi sông nước, trời trở lạnh, giật mình năm sắp hết,
Hoa mộc lan tàn héo dưới mưa bay.