Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Tên thật của Hai Bà Trưng

Trong một bài báo trên báo Tri Tân, số 42, tháng 2/1943, ông Hoa Bằng đã đề nghị từ nay viết lại tên Hai Bà Trưng là Trưng Chắc và Trưng Nhì.

Lược thuật bài báo: Theo thần tích làng Lâu Thượng, Bạch Hạc, Phú Thọ được cho là quê bà Trưng, thì gia đình bà Trưng làm nghề nuôi chăn tằm kéo tơ. Vùng đó, kén to dày gọi là Kén Chắc, kén nhỏ hơn là Kén Nhì. Tên Hai Bà đặt theo tập quán đó phải là Chắc và Nhì. Đến khi người Hán viết sách, họ phải chọn chữ ghi âm Chắc. Trong các chữ có âm Chắc, nhiều chữ có nghĩa tốt, nhưng các sách Sử Ký, Hậu Hán thư, Mã Viện truyện… lại chọn chữ 側 Trắc nghĩa không tốt (bên cạnh, ngu hèn, nghiêng ngả, chỗ phụ…) để ghi âm Chắc (ví dụ đoạn chữ Giao Chỉ nữ tử Trưng Trắc phản). Các nhà Nho viết sử Việt rất vô ý đã dùng nguyên chữ của sách Tàu mà sao tẩm lại, không phân tích. Chữ Nhị của TQ thì đọc Nhị, thật ra âm cổ và vùng quê bà Trưng là Nhì, bây giờ vẫn dùng. (hết lược thuật)

Hoa Bằng tên thật là Hoàng Thúc Trâm (1902-1977), nhà báo thời kỳ trước năm 1945, sau đi kháng chiến rồi về Hà Nội công tác tại Ủy ban KHXH.

Gần đây, có tác giả phát triển ý của Hoa Bằng, lại cho rằng, tên thật của Hai Bà Trưng là Trứng Chắc, Trứng Nhì. Có thể đúng, nhưng hơi xa so với tên cũ, có lẽ sửa tên theo ý ông Hoa Bằng phù hợp hơn.