Nước Lào thương mến (1)
Tôi đã viết loạt bài Mông Cổ, đất nước lâu nay ít thông tin, được nhiều bạn khen động viên. Đang có hứng thì kể một ít chuyện Lào. Lào thì mọi người Việt Nam đều biết và rất biết. Thông tin ngồn ngộn. Là nước anh em hữu nghị đặc biệt, là nước mà người Việt có thể đến bất cứ lúc nào. Vậy thì có gì đáng kể đây?
Đi Lào có cái hay, bến xe Nước Ngầm có xe giường nằm, đi Viên Chăn cũng như đi xa hơn Hà Tĩnh thôi. Nếu muốn đi oto, đến Sở Giao thông HN xin giấy phép, nộp 50.000 đ, có thể lái xe đi khắp nước Lào. Khi bị các bạn cảnh sát giao thông dừng xe, cứ nói tiếng Việt là các bạn nói lại được. Nộp tiền phạt cũng rất hữu nghị, thấp xa so với VN. Đường Lào thì vắng, chạy hết tốc độ đi...
Ai quan tâm đến Lào đều biết một chút lịch sử Lào. Có một thời nước Lào na ná miền Nam nước Việt, có chính quyền ở Viên Chăn và có quân đội Pathet dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân cách mạng (cộng sản). Quân đội VN từ miền bắc vào Nam, mượn đất qua Lào ở phía Tây Trường Sơn. Ngoài ra, nhiều đơn vị Quân giải phóng VN còn trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Lào.
Người Lào cùng ở bán đảo Đông Dương với người Việt và Miên Khơ me, gần người Thái, nhưng người Lào hiền hòa khác hẳn với mấy ông bạn láng giềng. Cho đến nay tk21, đến Lào vẫn là tận hưởng một không khí yên bình ở thành phố, nếp sống chậm có phần lười biếng kiểu xa xưa ở nông thôn và tỉnh lẻ.
Thời chiến tranh, văn học Việt Nam viết về Lào rất nhiều, có nhiều nhà văn gắn bó với đất và người Lào. Như Văn Linh, Trần Công Tấn, Bùi Bình Thi đã sống ở Lào, nhiều người khác nữa.
Tôi đi Lào có công chuyện, gặp nhiều chức sắc, tướng tá. Nét chung của họ là chân thành, giản dị và dễ gần. Một hôm, tôi và bà Phiulavanh, hồi đó là Chủ tịch Hội nhà văn Lào ăn tối uống bia với mấy bạn Lào. Toàn các chức sắc đã chiến đấu thời chiến tranh. Một ông bảo: các bạn Việt Nam viết về Lào rất hay nhưng chưa đủ. Vì sao? Vì... đơn giản là các ông ấy không biết Pathet Lào đánh nhau với quân chính phủ như thế nào.
Chiến trường Lào có 5-6 bên tham chiến: Quân đội bắc Việt, quân Sài Gòn, quân Pathet, quân chính phủ Viên Chăn, quân Mỹ và quân của tướng Mông Vàng Pao. Những trận ác liệt đều có một trong mấy sắc quân Việt (Hà Nội, Sài Gòn), Vàng Pao, Mỹ. Khi hai phía Lào giao tranh với nhau, họ cũng lười và chậm như tính của họ vậy. Đánh nhau đến khi nghỉ trưa, hai bên đánh tín hiệu kèn hay pháo hiệu nghỉ, đến giờ làm chiều bắn nhau tiếp, tối thường nghỉ, thu quân về trại. Các ông Lào bảo: thời bình thì không còn bí mật nữa, người Lào còn ít lắm, phía nào cũng chán đánh nhau.
Hồi ông Bùi Bình Thi còn sống, tôi kể chuyện này với ông, là người viết nhiều về chiến trường Lào, ông bảo: chúng tao biết chứ, nhưng ai dám viết ra?
Ông Thi còn nói: đm, có lẽ chúng nó đánh nhau toàn bắn lên trời. (còn)