Trải nghiệm giáo dục (1)
(1)
Lời nói đầu:
Ai trong chúng ta, mọi lứa tuổi, thì đều có trải nghiệm về nền giáo dục. Đầu tiên, là học sinh, lớn lên có thể là sinh viên, đi làm có thể đi học tiếp, rồi có con lại lo lắng cho chúng ăn học, chúng nó lập gia đình, lại dẫn cháu đến trường. Nền giáo dục hiện diện trong sinh hoạt của từng gia đình, của mọi con người.
Nếu ai đã qua tuổi 60, có thể chứng kiến liên tục sự thay đổi của nền giáo dục từ năm 1965 đến nay. Buồn thay, cơ bản là các tiêu chí về giáo dục đi xuống, thực trạng giáo dục tệ hơn, con người là sản phẩm của nền giáo dục ngày càng có vấn đề, đội ngũ giáo viên là những người đào tạo con người thì ngày càng xảy ra nhiều tệ nạn. Tại sao lại như vậy? Hiện nay chúng ta đang hy vọng vào chỗ nào của nền giáo dục? Không nói lý thuyết, không gì hơn trải nghiệm, chính những câu chuyện mà tôi đã trải qua, đã nhìn thấy, đã biết rõ, phần nào nói lên một số điều mà chúng ta đang quan tâm.
1. Đi mẫu giáo
Hồi xưa chúng tôi đi học, vào lớp đầu tiên gọi là “Vỡ lòng”. Trước đó thì “đi nhà trẻ”. Thời trước năm 1975, việc nhà trẻ mẫu giáo cũng có, nhưng không có quy củ nề nếp. Thị trấn quê tôi có một nhà mẫu giáo, khoảng 20-30 cháu, rất ít người cho con đi mẫu giáo. Phần lớn gia đình buôn bán nhỏ, có người già ở nhà. Nhưng cái chính thời đó, đẻ một đàn con, đứa lớn bế ẵm, trông được đứa bé. Sáu tuổi đã bế em vẹo xương sườn. Một thời như vậy.
Còn đây là chuyện thời sau năm 2000. Khi tìm nhà trẻ mẫu giáo cho con, ở HN có thể tìm trên mạng, có danh sách hàng chục trường mẫu giáo do chính Phòng Giáo dục Quận thống kê. Đó là những trường lớp có đăng ký, không kể những nhóm trẻ tự phát. Gần nhà tôi có ba người khác nhau đều giới thiệu đến nhà trẻ Hoa Bằng, nhưng khi đến nơi, thấy đó nguyên là một căn hộ, được cải tạo thành nhà trẻ nhỏ, thì tôi không ưng ý lắm. Sau này mới thấy đó là một cảm tưởng sai lầm.
Bên cạnh nhà có một nhà trẻ công, rất to lớn, đàng hoàng, nhưng vì con còn quá bé, chưa đủ 20 tháng, nên không xin vào đó, và cũng không xin được nếu không đúng đầu năm học. Thế là cuối cùng chúng tôi cho con vào trường hơi xa hơn, cách nhà 300 mét, một trường tư mang tên tiếng Anh, có nhà cửa rộng rãi, họ thuê hẳn 2 tầng nhà thương mại, mỗi tầng gồm 3-4 căn hộ liền nhau cải tạo thành nhà trẻ khang trang, đẹp đẽ. Với học phí không ít, việc chăm sóc trẻ ở nhà trẻ này rất tốt, đặc biệt là lớp nhỏ tuổi. Chế độ ăn rất yên tâm. Con bé đi học về biết hát múa, nhớ cô ở trường. Thế là đạt yêu cầu. Đùng một cái, nhà trường có sự thay đổi. Hiệu trưởng bỗng nhiên mua bản quyền dạy trẻ thành thiên tài. Thế là phân lại lớp. Chúng tôi hỏi xem cô giáo đi lớp nào, thì cho bé về lớp đó. Cô giáo ở lại lớp thiên tài, thế là cho con bé cũng ở lớp đó, vì con bé rất quý cô giáo. Từ đây, sự nghiệp trồng người của chúng tôi bắt đầu có vấn đề.
Xem qua camera, thấy các con liên tục xếp hàng ngoan ngoãn nghe giảng. Các tiết học liên tục, khi thì tiếng Anh, khi thì …gì đó, nhưng đều có thày giáo và cần các cháu chăm chú nghe. Con bé nhà chúng tôi không chịu được gò bó, chạy nhảy linh tinh, và các cô ngày nào cũng ghi chú phê bình. Tôi thấy không ổn, nhưng có những phụ huynh khi đón con hay hỏi: Con học được gì? Cô giáo nói: Chỉ có anh chị không hỏi học tập, mà hay hỏi cháu có ỉa không, có đái dầm không, con có vui không? Sau gần 9 tháng ở nhà trẻ thiên tài, chúng tôi thấy không ổn, chuyển trường cho con. Vấn đề không phải là tiền, hay lo con không thành thiên tài, mà là cách giáo dục trẻ như vậy có gì đó sai sai. Ngoài ra, ở nhà trẻ tư, bố mẹ càng trả tiền nhiều, thì con cái càng được chiều chuộng. Ngoài chuyện phê bình con trẻ trên lớp phải nghe giảng, thì mọi việc có các cô làm cho, mà không hướng dẫn trẻ, từ việc nhặt dọn đồ chơi đến việc xì mũi. Vậy là vợ chồng bàn nhau, cho con gửi vào nhà trẻ công ở sát nhà, chỉ cách một con ngõ nhỏ.
Nhà trẻ công này to lớn đàng hoàng như trên đã nói, gần nhà đến nỗi mở cửa nhìn thấy cổng trường, nghe thấy tiếng loa từ trường. Giữa năm học, nên phải nhờ vả, mới xin vào được.
Đi mẫu giáo đó, đến ngày thứ 2 là con bé nhất định không muốn đi nữa. Đến ngày thứ 3 thì thấy nó nói giọng khản đặc, gần như mất tiếng. Quan sát thì thấy các cô giáo phụ trách lớp này cao tuổi, ăn mặc lôi thôi, mặt khó đăm đăm. Đến gặp cô chào cô cũng chả nói gì. Tôi quan sát chả phải mình mình bị các cô lầm lì như thế. Nhìn cô giáo thật là cai ngục. Tuần đầu tiên đi học của con là một sự tra tấn tinh thần kinh khủng. Tôi nghĩ: Có thể nó đã quen với các cô giáo trẻ vui tươi ở trường cũ, thì cũng nên để nó quen dần với không khí trường công, rồi mấy tháng nữa xin chuyển lớp. Đến đầu tuần thứ 2, ông bà và cả bố mẹ cùng có chuyện gì đó, đưa con bé đến lớp, thì nó khóc giẫy lên: Ông bà ơi cứu cháu với. Sau hôm ấy, cả nhà quyết tâm không cho con học ở cái trường công đúng tuyến nhà mình nữa. Bác sĩ chuyên điều trị cho con tôi, là một người có kinh nghiệm đã trách chúng tôi không quan tâm đúng mức khi con bị mất tiếng, bà nói rằng đó là do con bé bị khóc nhiều quá. Chắc chắn ở mẫu giáo, cô giáo mặc cho trẻ khóc. Có khi còn dọa dẫm. Tôi biết đặc tính con tôi, cũng như nhiều đứa trẻ lớn lên được yêu chiều, càng dọa dẫm, càng mắng mỏ mà không có cưng nựng thì nó cứ khóc mãi. Có khi cứ ti tỉ đến sốt ruột. Ở nhà thì chỉ quát khẽ, bắt nó tuân thủ một chuyện gì đó, rồi lại có cách nói nhẹ nhàng cho nó nghe. Ở trường thì các cai ngục cứ mặc kệ chăng?
Cuối cùng thì lại quyết định trở về trường Hoa Bằng sát nhà, cái lớp mẫu giáo như căn hộ mà ban đầu tôi hơi ngại. Nhưng hóa ra gửi con ở đó rất ổn. Ai không biết, theo tôi, con học mẫu giáo nhỏ thì cứ gần nhà là yếu tố quan trọng nhất, có thể cùng đi bộ với con vài bước chân là đến khu nhà mình. Thứ hai là các cô chăm chú cho nó ăn tốt, ngủ đều, ỉa đều, làm sao cho khi đưa nó đến nơi thì nó vui vẻ chào bố mẹ chạy vào với cô, đón nó thì nó tươi tắn, thế là ổn. Còn chuyện học múa học hát thì cứ tự nhiên, được thì được, chả sao. Chuyện dạy chữ, dạy tiếng Anh cho trẻ mẫu giáo nhỏ thì thật kỳ quặc. Dạy nó thành thiên tài, Do Thái lại càng nghi ngờ. Trẻ con về nhà hỏi chuyện nó, nó yêu quý cô nào, bạn nào nó nói vanh vách. Một lớp mầm non cũng không cần quy lát đúng giờ lắm. Lớp con tôi khoảng hơn 10 đứa, thích nhất là nếu không ăn sáng thì báo trước, còn thì cho con ăn, đưa nó đi lúc nào cũng được, đón nó sớm cũng được, mà chậm 1-2 tiếng do đột xuất thì có cô giữ, tính vào tiền thêm hàng tháng. Tôi cũng không thích, nếu một lớp mầm non (như trường công) nhất nhất phải đưa con đến đúng giờ, sai mấy phút phải đợi ở cổng để hết tiết mục đó mới cho vào. Giữ trẻ con (với mẫu giáo nhỏ) như vậy thì hóa ra rèn con làm bộ đội từ bé, mà không hợp với tâm sinh lý của nó. Dĩ nhiên nếu tạo cho nó nền nếp thì rất tốt, nhưng đứa trẻ đâu phải thanh niên trưởng thành, có hôm trái gió trở trời, có khi này khi kia thay đổi rất nhanh.
Ngày nay, có vô số lớp mầm non có đăng ký, chương trình khác nhau rất xa, mô phỏng Nhật, Hàn, Mỹ, Anh đều có. Mà thủ cựu như trường công thì vẫn. Tôi không biết chủ trương của Bộ Giáo dục về các trường mầm non như thế nào, có lẽ họ để trăm hoa đua nở để bố mẹ trẻ con chọn. Hoặc dễ nhận thấy là tồn tại một sự thả nổi. Thôi thì còn hơn bọn trẻ sinh những năm sau 1975 đến khoảng 2000, rất ít sự lựa chọn. Tôi nhớ mãi và cứ nhớ lại thương đứa con lớn, thế hệ 8x, khi nó đi nhà trẻ, đến tháng thứ 4 vẫn một điệp khúc: khi đưa đến cửa lớp là khóc ầm ĩ, đến đón là như xa bố mẹ hàng tháng rồi. Mà hồi đó không gửi trường công (duy nhất) thì chỉ có cách gửi các bà già trông trẻ tự do, lại không yên tâm.
Xét cho cùng, ngay mới khi mầm non, lũ trẻ đã chấp chới không biết sẽ phát triển theo xu hướng nào, ngay bố mẹ chúng cũng như lạc vào thiên la địa võng trường lớp. May rủi ở xã hội ta rất lớn, đúng cả việc trồng người.
(còn nữa)