Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bình luận

Nghĩ buồn trong một tuần tang gia bối rối

1. Tuần qua, tôi phải chứng kiến và để tang hai đám tang. Một là bà chị dâu, hai là bà ngoại vợ. Chị dâu cũng thuộc lớp người xưa nay hiếm, nhưng anh cả tuổi cao hơn, chị cả đời vất vả, con nhỏ đến cháu nhỏ, chưa được an nhàn, nên đám tang thậm buồn, kìm tiếng khóc không được. Bà ngoại thì đã trên tám mươi, con cháu quây quần, đi thanh thản, đám tang không có tiếng khóc, người đi siêu thoát, người ở lại không có gì ân hận. Con người ta sinh ra đời đều cùng một cách, đều giống nhau, chào đời khóc giống nhau, nhưng chết đi mỗi người một cách.

2. Chứng kiến tang lễ, rồi đi ra chỗ làm lễ tang, rồi đến chỗ hóa thân (nói thẳng là thiêu xác) rồi về nghĩa địa an táng. Chưa bao giờ một tuần mà nhìn thấy nhiều đám tang, nhiều đám an táng đến thế. Người ta chết nhiều, người đưa tiễn cũng nhiều. Trong lúc tang gia bối rối, nhà mình thì chả để ý, nhưng những sự lễ nghi của đám khác cứ đập vào mắt. Nhất là chữ nghĩa mới thật là bát nháo. Sẽ có người bảo, để ý gì cái việc vặt ấy, nào cáo phó, nào điếu văn, nào cầu cúng… Mỗi nơi một cách. Nhưng mà chữ nghĩa thì chốn tâm linh còn lấy chữ thiêng liêng ra mà sợ chứ? Sau đây là một vài ví dụ buồn:

a. Có đám tang dán cáo phó, cuối cùng ghi chữ “Quả phu: Nguyễn Văn X”. Là vì chắc người làm cái bản cáo phó này suy diễn từ chữ “Quả phụ” mà ra. Đàn bà là “quả phụ”, thì đàn ông là “quả phu”. Người ta không hiểu là “quả” chỉ để chỉ người đàn bà mà thôi. Nam cô nữ quả. Hỏi ra mới biết bản cáo phó này in sẵn, bán sẵn mua về chỉ điền tên vào thôi. Vấn đề là xã hội ta đang có tập quán, người người hành sự, không biết là mình sai, mà cứ cho là mình đúng, nguyên nhân là sự coi thường trí thức. Ngày xưa ở làng, ở tổng phàm là gặp đến việc chữ nghĩa thì nhờ ông đồ, anh khóa, chứ chả mấy khi làm bừa làm ẩu như bây giờ.

b. Còn chuyện cáo phó, điếu văn cho các ông đã mất mà dùng chữ “hương hồn” cũng sai, nhưng là cái sai quy ước, không sai đến mức chữ nghĩa như “quả phu”. “Hương hồn” cũng là dùng cho đàn bà, còn đàn ông phải là “linh hồn”. Một đằng “hồn đẹp”, một đằng “hồn thiêng”. Chốn tâm linh chả cẩn thận, thì cẩn thận ở đâu. Một người bắt chước, người người bắt chước, sai cùng nhau thành bình thường. Xã hội ta đang như vậy.

c. Rất nhiều cáo phó dán ở nhà tang lễ, trên cả báo in mở đầu là: “… xin báo (rằng) ông, cha, chồng, anh chúng tôi là…”, rồi cuối cùng ký tên Quả phụ XYZ hoặc trưởng nam gì đấy. Một cái thông cáo như vậy mà chúng ta coi là bình thường, thì sự nghiêm cẩn đã rã rời lắm rồi. Xin báo là báo cho mọi người biết ông ấy bà nọ đã có sự gì, sao phải gộp các loại đại từ vào đó. Người cao nhất là vợ, thì báo luôn là “chồng tôi” đã mất, còn ông ấy là ông bọn cháu nhỏ, nhưng chúng nó có đứng tên thông báo cho mọi người đâu. Mà muốn vậy phải nói rõ: “Ông các cháu tôi, chồng tôi, anh của các em tôi là…”. Một người đã chết, vừa là ông, là chồng, là cha, là anh của người Quả phụ thì rất kỳ khôi và báng bổ, không nghiêm túc. Chỉ có một người Việt duy nhất được ca tụng “Người là Anh, là Bác, là Cha…” mà thôi. Mà thời đó ông nhà thơ chức to quá, không ai dám bàn lại. Nghiêm túc nhất là dùng đại từ xưng hô trong quan hệ xã hội: “Ông NPK đã mất…” vân vân.

d. Ở nghĩa trang, chẳng ít khu mộ đề rất to chữ này: “Trần (hoặc Nguyễn, hoặc Bùi…) gia chi mộ”. Nó là nguyên phiên âm của 4 chữ Tàu ngày xưa mà ra. Có chữ Tàu thì đọc âm Hán Việt như thế, nay chả có chữ Tàu nào, viết chữ quốc ngữ rành rành a,b,c vẫn cứ “chi mộ”. Tôi mới hiểu ngày xưa đám “tân nho” chế diễu đám “hủ nho” suốt ngày “chi hồ giả dã”. Có chữ còn “chi hồ giả dã”, trách gì dân chúng ngày nay cứ bắt chước cho là sang trọng.

e. Đám tang ở quê Sóc Sơn cấm tiệt chuyện rải giấy, vàng mã dọc đường, nhưng vẫn có nhiều đám tang nơi khác rải cả tờ giấy vàng giả cỡ A4 khắp đường. Chuyện rải vàng giấy cũng là một sự hoang đường. Cấm được cứ cấm là rất hay.

f. Tôi đã chen vào đám cúng chập cheng ở nghĩa trang, thày cúng phán giờ này trùng tang, giờ này phạm nhập mộ. Lại là một hoang đường nữa. Hoặc giả có trùng tang thật, thì ông thày cúng người trần mắt thịt như mọi chúng sinh bắt được cái gì. Ông ấy cũng như chúng ta, học thuộc mấy bài cúng, mà kêu cúng lấy tiền, thì cao tay với thấp tay cũng là hoang đường vô lối. Quan điểm của tử vi là có 110 thông số cho một con người, giờ giấc ấy có hơn 100 sao khác chiếu lung tung. Ừ cứ coi tử vi và lý thuyết ngũ hành là chuẩn, thì đến khi toán học giải được phương trình 100 ẩn hãy bàn.

3. Lễ nghi dành cho người chết thực ra là để cho người sống hưởng. Khổng Tử, tiên sư của đạo Nho, thật ra rất biện chứng. Ông ấy bảo, chưa có ai ở nơi đó về mà bảo ta có ma không. Nên Quỷ thần kính nhi viễn chi. Ngày nay cứ lấy phương châm ngược lại làm trọng nên mới bát nháo. Phật Thích ca Mâu ni cũng chưa bao giờ bắt tà ma. Ấy vậy mà nhà chùa ngày nay bắt ma được mới tài. Phiên dịch những bùa chú của Thiền phái Mật tông để lừa dân chúng cũng là tội của nhà chùa.

4. Buồn chả muốn nói nữa.